Türkiye ekonomisi, son yıllarda küresel dalgalanmalar, yapısal zayıflıklar ve iç politika belirsizliklerinin etkisiyle ciddi bir kırılganlık süreci yaşamaktadır. Bu kırılganlık yalnızca ekonomik göstergelerle değil, toplumun yaşam kalitesi, gelir adaleti ve geleceğe dair güven duygusuyla da doğrudan ilişkilidir. Dolayısıyla, ekonomik reformların yalnızca makro dengeleri düzeltmekle kalmayıp, aynı zamanda bireylerin yaşamına dokunan, insan merkezli bir dönüşüm süreci yaratması gerekmektedir.
1. Ekonomik Dönüşümün Temel Boyutları
Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmesi için ekonomik büyümenin niteliği yeniden tanımlanmalıdır. Yüksek büyüme oranları, tek başına refah artışı anlamına gelmemektedir. Gerçek kalkınma; üretken yatırımlar, sosyal adalet, çevresel sürdürülebilirlik ve insan onuruna dayalı ekonomik politikalarla mümkündür. Bu bağlamda, Türkiye’nin yeni ekonomik yönelimi, piyasa mekanizmasının etkinliğini korurken, toplumsal faydayı da önceleyen bir model inşa etmelidir.
2. Politika Önerileri: İnsan Odaklı Ekonomik ve Finansal Dönüşüm İçin Yol Haritası
Finansal İstikrarın Sosyal Temellere Dayandırılması
Para ve maliye politikaları, sadece fiyat istikrarı hedefiyle değil, insani güvenlik perspektifiyle yürütülmelidir. Merkez Bankası bağımsızlığı, toplumsal refah hedefleriyle uyumlu hale getirilmeli; finansal piyasalar şeffaf ve denetlenebilir bir yapıya kavuşturulmalıdır.
Reel Sektör ve KOBİ’lerin Yeniden Güçlendirilmesi
Türkiye ekonomisinin dinamosu olan KOBİ’ler, ucuz krediye erişim ve ihracat desteği açısından önceliklendirilmelidir. Kredi Garanti Fonu benzeri mekanizmalar, üretken yatırımlar lehine yeniden yapılandırılmalı; finansal kaynaklar spekülasyondan üretime yönlendirilmelidir.
Finansal Okuryazarlık ve Hane Halkı Koruması
Toplumun büyük kesimi finansal sistemin işleyişi hakkında bilgi eksikliğinden zarar görmektedir. Ulusal çapta finansal okuryazarlık seferberliği başlatılmalı; bireylerin borçlanma, tasarruf ve yatırım bilinci güçlendirilmelidir.
Sosyal Finansman Modelleri ve Katılımcı Ekonomi
Klasik finansman sisteminin dışında, sosyal finans, katılım bankacılığı ve etki yatırımı modelleri geliştirilmelidir. Devlet, bu tür yatırımlara vergi avantajı ve uzun vadeli finansman desteği sağlayarak sermayeyi toplumsal üretkenliğe yönlendirmelidir.
Gelir Dağılımı Adaletinin Ekonomik Performansa Entegrasyonu
Makroekonomik başarı, artık sadece büyüme oranı değil, gelir dağılımı dengesiyle ölçülmelidir. Büyümeden elde edilen gelirin en az %1’lik payı, doğrudan sosyal yatırım fonlarına aktarılmalıdır.
Sürdürülebilir Finans ve Yeşil Dönüşüm Fonları
Türkiye’nin çevresel sürdürülebilirliği, finansal sistemin merkezine alınmalıdır. Yeşil tahviller, karbon kredisi piyasaları ve çevreye duyarlı yatırım fonları için ulusal bir düzenleyici çerçeve oluşturulmalıdır.
Dijital Finans ve Erişim Eşitliği
Dijital dönüşüm süreci, finansal kapsayıcılık için büyük bir fırsattır. Mobil bankacılık ve dijital ödeme altyapıları, kırsal bölgelerdeki üreticiler ve küçük işletmeler için erişilebilir hale getirilmelidir.
3. Sonuç: Ekonomi, İnsan İçin Vardır
Türkiye’nin geleceği, yalnızca güçlü para politikalarıyla değil, adil paylaşım, üretken yatırım ve sosyal güvenlik dengesiyle inşa edilmelidir. İnsanı merkeze almayan hiçbir ekonomik model sürdürülebilir değildir. Bu nedenle, ekonomik istikrarın kalıcılığı finansal göstergelerin değil, toplumun adil paylaşıma olan inancının güçlenmesiyle mümkündür.
Kaynakça
· Acemoğlu, D. & Robinson, J. (2012). Why Nations Fail. Crown Business.
· Stiglitz, J. E. (2019). People, Power, and Profits. W.W. Norton & Company.
· World Bank (2024). Global Economic Prospects.
· OECD (2023). Inclusive Growth Framework.
· TÜİK (2025). Ekonomik Göstergeler ve Sosyal Refah Raporu.
Kısa Yazar Biyografisi
Prof. Dr. Mahmut YARDIMCIOĞLU, ekonomi ve yönetim bilimleri alanında uzmanlaşmış bir akademisyendir. Uzun yıllardır Türkiye’nin ekonomik dönüşümü, kamu yönetimi, yerel kalkınma ve finansal istikrar politikaları üzerine akademik çalışmalar yürütmektedir. Çalışmalarında, insan merkezli kalkınma ve toplumsal adalet ilkelerini merkeze alan bir ekonomi anlayışını savunmaktadır.
